Daniszów

 

       Daniszów jest jedną z najstarszych wsi na terenie obecnego powiatu Lipskiego. Pierwszymi właścicielami Daniszowa byli prawdopodobnie Tarłowie herbu Topór. Siedzibą rodową rodziny Tarłów były Czekarzewice ( stara nazwa Szczekarzewice). Daniszów dziedziczyła jako pierwsza, córka Andrzeja Tarło - Małgorzata późniejsza pani Oleśnicka. Kiedy Mikołaj Oleśnicki w 1613 roku spisywał w Daniszowie prawa miejskie Lipska, jego żona Małgorzata już nie żyła. Na tablicy fundacyjnej kościoła w Lipsku z 1614 roku, widnieje już imię drugiej żony Mikołaja Oleśnickiego, Zofii z Lubomirskich.

 18 marca1613 w Daniszowie Mikołaj Oleśnicki w Daniszowie spisuje przywilije miasta Lipsko. W powyższym dokumencie opisane zostały dokładne granice miasta.Okres Potopu Szwedzkiego poczynił wielkie spustoszenia wojenne w okolicy Lipska. W 1658 roku prawie wszystkie dwory położone w pobliżu Lipska, zostały spustoszone przez wojska węgierskie księcia Rakoczego. Pobliski dwór królewski w Słuszczynie został zniszczony doszczętnie. Można przypuszczać że taki sam los spotkał dwór w Daniszowie. Granice majątku w XVI w kształtowały się mniej więcej tak, jak wskazują stare opisy.Od północy granicę wyznaczał tzw Dół śląski , od wschodu granicę stanowiła krawędź lasu Soleckiego, od zachodu droga przysiółka Ratunek ( część Daniszowa ), od południa droga wsi Podpora ( Walentynów ). Dwór posiadał własny młyn i karczmę i spichlerz zbożowy. W XVII wieku właścicielami majątku Daniszów byli Mikołaj i Józefa Tarnowscy . W 1849 roku majatek składał się z dworu, zabudowań dworskich, gorzelni, młyna, sadu, starej cegielni, ornych gruntów posiadał włok polskich 20. Na początku I Wojny Światowej w 1914 roku kiedy to właścicielem majątku był Jan Jasieński, część zabudowań dworskich spłoneła. Tak zapamiętał i opisał skrótowo widok Daniszowa z 1914 roku, Stanisław Mikułowski - Pomorski:

Z Tarłowa na mało uszkodzony Potoczek przeprawiamy się z obawą przez czasowo naprawiony most na Kamiennej w Czekarzewicach. Mijamy na poły spalony Daniszew ( Daniszów ) p. Jasieńskiego i zbliżamy się ku Lipskowi.

W okresie przedwojennym jako jedyny w okolicy, dwór w Daniszowie posiadał traktor. 8 września 1939 roku do dworu Daniszów wkroczyła 29 Dywizja zmotoryzowana Wehrmachtu dowodzona przez gen. J. Lemelsena. Kiedy tego samego dnia na północ od Daniszowa pod Ciepielowem i na zachód pod Iłżą rozpoczęły się zacięte walki, w pałacu dworskim Niemcy urządzili szpital polowy. Znaleźli się w nim ranni żołnierze Wehrmachtu jak i ranni żołnierze Wojska Polskiego wzięci do niewoli. W szpitalu polowym zmarło dwóch żołnierzy WP i jeden żołnierz Wehrmachtu. Zmarli żołnierze WP to: Józef Gomulski i Urbański Henryk. Polscy żołnierze zostali pochowani w przypałacowym parku, po wojnie mogiły zostały przeniesione.

Ostatnim właścicielem majątku do roku 1945 , był Władysław Jasieński . Po wojnie na podstawie dekretu PKWN z 1944 roku majątek dworski został rozparcelowany. W zabudowaniach dworskich powstało rolnicze przedsiębiorstwo państwowe , później przemianowane na Państwowy Ośrodek Maszynowy. Początkowo w pałacu dworskim mieścił się hotel pracowniczy. Dość szybko pałac został zdewastowany i pod koniec lat sześćdziesiątych rozebrany ( 1968 - 1970 ). Do chwili obecnej zachował się park przypałacowy i młyn dworski.

pałac dworski w Daniszowie - zdjęcie ze zbiorów rodzinnych p. Szymona Jasienskiego

 

 

 

opracowanie - W. Pietrzkiewicz 2014

___________________________

materiały źródłowe

Dzienniki Urzędowe Guberni Radomskiej - XVIIIw

ks F. Siarczyński - Opis powiatu Radomskiego , wyd. 1847

ks J. Wiśniewski - Dekanat Iłżecki

dzienniki 1939 - dr Zechlin ( 29 Dmot )

Volksbund - baza

relacje miejscowej ludności

Copyright by histpol.pl - 2018